Асоветтә репрессиақәа
Асоветтә лагер аҟынтә ибналаз, аҧсадгьылахь ахынҳәра иаргәаҟуаз, аха згәахәтәы намгӡаз ауаҩы [авидео]
FaceBook Twitter
E-mail Print
Асоветтә концентрациатә лагер аҟынтә ибналаз Дмитри (Димо) Цхондиа аемиграциаҿ дыҧсит. Уи иҧсы ахьынӡаҭаз аҧсадгьылахь ахынҳәреи, ақыҭаҿ изгылаз аҩны хәыҷы абареи, ашьхатә ӡиас аҿы аҽыкәабареи даргәаҟуан, аха игәахәтәы зынаимгӡеит, арепрессиақәа дрыцәшәон. Изныкымкәа ихигахьаз арепрессиақәа. Димо Цхондиа имаҭа Лира Арачемиа ишҳалҳәаз ала, лабду абольшевикцәа ридеиақәа дрықәшаҳаҭымызт, убри амшала Соловецки адгьылбжьахалашҟа дхырцеит.

„Димо сан, Марго Цхондиа лаб иакәын. 1903 шықәса нанҳәа 15 рзы, Хоби араион Ӡвели Хабула ақыҭаҿ диит. Иҭаацәа ибзианы инхон. Иан Џьишькариани лыжәлан. Иаб ақыҭаҿ ҳаҭыр иқәырҵон. Иркоҷишь мордиа (зегьы рабаӡӡеи) ҳәа иарҳәон. Иаргьы усҟантәи акоммунисттә режим далаӡит, дбаандаҩыртәын, уаҳа ихабар аӡәгьы имбакәа, џьара дыҧсит. Димо ида уаҳа хылҵ дрымамызт. Иара Жәыргьыҭтәи актәи ашкол далгеит, нас, Қарҭтәи амедицинатә университет аҿы аҵара наигӡеит. Акоммунистцәа ридеиақәа дрықәшаҳаҭымызт. Бериеи иареи аимак рыбжьалеит, аха иҟалаҵәҟьаз цқьа исыздырӡом“, - илгәалалыршәоит Лира Арачемиа.

Димо Цхондиа Соловецки асоветтә лагер аҿы ихигаз арыцҳарақәа ааирҧшит ҧыҭраамҭа ашьҭахь иҩыз амемуарқәа рҿы, ҳара абри иусумҭа аҟынтә патретқәак мацара роуп иаабаз. Ҧыҭраамҭак ашьҭахь, Димо Цхондиа иҩыза гәакьа, еицырдыруа арежиссиор Гиа Данелиа, „Уахи-ҽни инагӡоз аныҳәаҿақәа“ ҳәа захьӡу ишәҟәы аҟны, абольшевикцәа ррепрессиақәа ирызкны Димо иҟынтә иаҳаз аҭоурыхқәа еиҭеиҳәеит.

„Иара дҳақьымын, абри ауп деиқәзырхаз. Арратә хәҭа ашҟа аусура дрыдыркылеит. Алагер аиҳаби иҧҳәыси агәырқәа рзыҟаиҵон. Дара инаркоманцәан. Знык, аморфин нҵәан, ҩыџьа ауаа ицҵаны Архангельскҟа ддәықәырҵеит аморфин ааигарцаз, аха иара дыбналан, Қарҭҟа дааит, уаантә Ҭырқәтәылаҟа диасыр иҭахын. Аха дцаанӡа иҭаацәара ибар иҭаххеит. Усҟан иҭаацәара ақыҭаҿ инхон. Аҩныҟа даннеи, дбаандаҩыртәит. Ақыҭаҿ абахҭа иҟамызт, аказарма дҭаркит, аха уаантәгьы дыбналеит. Амҩан ашкол арҵаҩык диҧылеит. Арҵаҩы ибара деигәырҕьеит. Ашкол аҿы уснагӡатәк мҩаҧыргараны иҟан, убри изеиҭеиҳәон. Димо дыҧхашьаны, иажәа ҧиҵәомызт, дгыланы Бериа изкыз ажәеинраалақәа дшырзыӡырҩуаз, уааҵәҟьа дааныркылеит“, - иҩуеит Гиа Данелиа.

Димо имаҭа ишылҳәаз ала, асоветтә концентрациатә лагер атҟәа, аҵыхәтәаны, уезгьы абналара илшеит.

„Дыбналаны, актиор Гурам Саҕараӡе иаб иашьеиҧа Левико Саҕараӡе дицны, Ҭырқәтәылаҟа диасит. Нас, Сириа днанагеит, уаҟа аукраин ҧҳәыск ҧҳәысс дигеит. Левико ари аҧҳәыс лыӡҕаб дигеит, урҭ акыраамҭа Сириа инхон. Сабду Франциаҟа диасын, уаҟа амедицинатә хырхарҭала аҵара наигӡеит. Де Голь ир далан, уи ашьҭахь, Америкаҟа анхара диасит. Сан - Франциско ааигәара иҟоу ақалақь хәыҷы аҿы, Санта Роза дынхон. Аҧа диоуит, Владимир Цхондиа, иаргьы дҳақьымын. Оқсфордтәи ауниверситет аҿы профессорс дыҟан. Сабду аклиника хәыҷы иман, уаҟа аҭаҳмадацәа рыҩны еиҿыркааит. Америка даныҟаз, зыхьӡ дуу ақырҭуаа рацәа сасра изнеиуан“, - илҳәеит Лира Арачемиа.

Аемиграциаҿ даныҟаз, Қырҭтәыла иаанхаз иҭаацәара рыӡбахәы издырӡомызт. Акоммунистцәа Қырҭтәыла иаанхаз иани, иҧҳәыси, иҷкәыни ишхыргаз издырӡомызт.

„Димо иан, Мадико Џьишькариани Ҟазахстанҟа дхыргеит, лара ақыҭатә хеилак аҧхьа дгыланы, Сталин дылшәиит. Ахҵәараҿы дшыҟаз дыҧсит. Лара лыдагьы ихыргеит Димо иҧҳәыс Гогуца Ҟурашвилии иҷкәын, сан лашьа Иури Цхондиеи. Сан усҟан Қырҭтәыла дыҟамызт, убри абзоурала деиқәхеит“, - илгәалалыршәоит Лира Арачемиа.

Сталин даныҧсы ашьҭахь, Димо иҧҳәыси иҷкәыни ихынҳәит. Димо 60-тәи ашықәсқәа рзоуп урҭ рыхабар анеиликааз. Гиа ишиҩуа ала, аемиграциаҿы даныҟаз, иҩызцәа ицхраан, иҷкәын Америкаҟа ааҧхьара изааишьҭратәы алшара иоуит.

„Сан лашьа Америкаҟа дцеит. Аби аҧеи 40 шықәса рышьҭахь еибабеит. Нас, Димо ихаҭагьы Қырҭтәылаҟа дааит. Аҟәатәи аҳаирбаҕәазаҿы адгьыл гәыдикылон. Данцоз, сан 3 шықәса лхыҵуан, данааит сара 20 шықәса схыҵхьан. Ақыҭа зегьы далсны ибеит. Аишәа ду издырхиеит. Дахьцозаалак, ашәарҭадаратә маҵзура ахаҭарнакцәа ицын, аха, уезгьы, ҳаиҧылара агәырҕьара ду ҳзаанагеит“, - илҳәеит амаҭа.

Убри ашьҭахь, Димо даҽазнык Қырҭтәылаҟа дааит. Гиа Данелиа сасааирҭак аҿы диҧылеит. Ишәҟәы аҟны ишиҩуа ала, иҩыза дычмазаҩын. Димо иара иеиҳәеит аҧсадгьылахь дхынҳәырц шиҭахыз: „Америка исымоу акотеџь иҭины, Қырҭтәылаҟа сиасыр сҭахуп, исзаанхаз ашықәсқәа сыҧсадгьыл аҿы имҩаҧызгар сҭахуп. Ҳазынтәгьы ҳаицынхап, хәылбыҽхан алото ҳахәмарлап, ҳаныхәыҷқәаз еиҧш шьыжьымҭан аӡиас ҳҭалап, аха еиҭах сааныркылар ҳәа сшәоит, убри ауп еснагь сзызхәыцуа. Угәы ишҧаанаго? - сара иасҳәараны иҟази. Усҟан абри аҩыза аамҭа ҳҭагылан, уаҵәы иҟало аӡәгьы издырӡомызт. Исыздырӡом ҳәа иасҳәеит. Иара дқәыҧсычҳауа, 2 таблеткак аспирин ижәит, нас ачаи ҧха иржәны, ахыза иқәысҵан, дыцәеит.

Ауадаҿ диан аконцентрациатә лагер аҟынтә ибналаз абаандаҩы, Де Голь ир аполковник, Сан - Франциско аҭаҳмадацәа рыҩны адиректор, аҳақьым Димо Цхондиа, иара ашьхатә ӡиас аҭалара даргәаҟуан, аха еиҭах дааныркылар ҳәа дшәон. Шьыжьымҭан аҳаирбаҕәазашҟа днаскьазгеит, уи ашьҭахь уаҳа дсымбеит“, - иҩуеит Гиа Данелиа. Димо Цхондиа 77 шықәса шихыҵуаз дыҧсит. Иҷкәыни иареи Левильтәи анышәынҭраҿы анышә иамадоуп.

Print E-mail
Twitter
Ари aмaтериaлқәa
Жәыргьыҭ инхоз асоциал-демократ Кондрате Шамаҭава,
13:00 / 28.01.2020
Жәыргьыҭ инхоз асоциал-демократ Кондрате Шамаҭава,
Абри саб иоуп, Вано Бабилуа - арепрессиа ззыруз Ҧуҭтәи ахаҵа иҧҳа
зыҧштәы
18:35 / 15.12.2019
Абри саб иоуп, Вано Бабилуа - арепрессиа ззыруз Ҧуҭтәи ахаҵа иҧҳа зыҧштәы
1937 шықәсазы, абри аешелон ала абаандаҩцәа Свердловски аокруг аҿы
иҟаз асоветтә лагер ашҟа ицон.
11:50 / 02.12.2019
1937 шықәсазы, абри аешелон ала абаандаҩцәа Свердловски аокруг аҿы иҟаз асоветтә лагер ашҟа ицон.
Ажәaбжь ҿыцқәa
Қырҭтәыла апарламент аҿы иҟоу амилаҭтә библиотека иаҵанакуа арыцхәтә
Аҧснынтә ихҵәоу асахьаҭыхҩы Џьумбер Беҷваиа ақырҭуа шрифт ҿыц - Аҧсны иаҧиҵеит.
Аҧсны де–факто ареспублика ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба идҵа ала,
Аӡиудо аҿы, аҳәса рыбжьара Қырҭтәыла ачемпионат мҩаҧысит.
Амультимедиa
Ақырҭуа ашә ажәытәтәи аҿыци ахкқәа Жәыргьыҭтәи ацәыргақәҵаҿы  [афото]
Апырпыл злоу ашә, еиуеиҧшм ахәсқәа рыла иҟаҵоу ашә, саҧерави иӡаашьу ашә,
Аботаникатә баҳча аартранӡа мызкы шагу [авидео]
Жәыргьыҭтәи аботаникатә баҳчаҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаҧысуеит
Голландиатәи ашьынка арҧхарҭа Жәыргьыҭ [афото]
Жәыргьыҭ, Цаишьи ақыҭаҿ 65 шықәса зхыҵуа Гено Асаҭиани
Европа амшқәа Жәыргьыҭ ақалақь аҿы  [афото]
Гыртәыла – Хыхьтәи Шәантәыла аокругтә администрациа аҧхьа аҿар,
Ацирк агыгшәыгқәа рыда - Жәыргьыҭ имҩаҧгаз акциа
Жәыргьыҭ, ацирктә гыгшәыгқәа рыдгыларатә акциа мҩаҧысит.