Асоветтә репрессиақәа
Асоветтә мчраан ахгара зықәҵаны Абжьаратә Азиаҟа идәықәҵаз Набакевтәи аҭаацәара
1951 шықәса ҧхынҷкәын азы Аҧсны, Набакеви ақыҭаҿ инхоз Ехваиаа ирарҳәеит  асоветтә напхгара рыӡбара ала дара ахгара рықәҵаны Абжьаратә Азиаҟа ишдәықәырҵоз. Аҭаацәара аиҳабы „аҧсадгьыл аҧсахра“ ихарарҵеит. Аӡынра агәҭаны, Шалва Ехваиеи, иҧҳәыси, ҧшьҩык ихылҵи авагон ҟьашь ала амҩа хара иқәлеит.

Циала Ехваиа-Шаламбериӡе ари ахҭыс анылгәалашәо лылаҕырӡ лзаанкылом. 85 шықәса зхыҵуа аҧҳәыс, лнапы џьаџьақәа рыла лылаҕырӡ рыцқьаны, лыбжьы ныҵакны аиҭаҳәара налыгӡоит. Уи зынӡаскгьы имариам. Арепрессиақәа зхызгаз аҧҳәыс даараӡа илцәыуадаҩуп лаҳәшьеи лашьцәеи лареи атәымтәылаҿы ирхыргаз ашықәсқәа ргәаларшәара.

Ари ахҭыс алагамҭагьы цәгьан. Лаб ақыҭаҿы бухгалтерс аус иуан, еилагарақәак ирыхҟьаны дааныркылан, хышықәса аҭакра иқәырҵеит. Нас, Аҩбатәи адунеитә еибашьраан, абахҭантә арра дыргеит. Аибашьраан анемеццәа шықәсқәак дытҟәаны дрыман. Ҧыҭраамҭак ашьҭахь, иҭаацәара аруаҩ дҭахеит ҳәа ирзаарыцҳаит. Дара Шьалуа Ехваиа дырҵәыуан, аҧсҭазаара нарыгӡеит. 1949 шықәсазы, иаалырҟьаны, аҩны ашә аатын, ирҵәыуахьаз раб дхынҳәит.

„Сеилагахьан, саб дышҧахынҳәы ҳәа. Ҳаб даҳҵәыуахьан..Цәгьала игханы, ицәеи ибаҩи еикәыршан. Шықәсык ашьҭахь саҳәшьа диит. 1951 шықәса ҧхынҷкәын азы, ҵхыбжьон, асааҭ 3 рзы, ахеилак ахантәаҩы ашә дасит. Ажандармцәа иааны иҳарҳәеит шәаб аҧсадгьыл аҧсахҩы иоуп, шәхырцоит ҳәа. Сан аҳәҳәара далагеит. Саргьы сыҳҳәеит“, - илҳәеит Циала Ехваиа.

Саҳәшьа хәыҷы агара дҭыганы, 47 ҭаацәарақәа рыгәҭа, даргьы, арахәы зламҩаныргоз авагон иҭадыртәеит. Лара лхаҭа 13 шықәса лхыҵуан. Лашьцәа руаӡәы 12, егьи - 16 шықәса ихыҵуан. Рмал зегьы аҳәынҭқарра иатәхет. Рбаҳчеи рӡахәаҭреи ибылны, уааҵәҟьа аколнхаратә чаи еиҭарҳаит. Рыҩнгьы дырбгеит.

Иузымчҳаратәы хьшәашәаран, авагон аҿыҵәҟьа иҧсқәаз ахәыҷқәа иҟан, аҳәса ахацәа ирацәҳауан шәара шәымшалоуп абри зегьы зҳахьыз ҳәа, ахацәа рхы дыриашон, антисанитариа, ҩымш рахь знык афатә рзааргон, ахәыҷқәа рҵәыуабжь, ишәаны иҟаз ауаа рыҳәҳәабжь, амҩан аимшәаршәаа захьыз лаҳәшьа еиҵбы - Циала Шаламбериӡе абас илгәалалыршәоит Абжьаратә Азианӡа ирхыргаз 15 мшы.

Аладатәи Казахстан ианнеи, ҿыц еиҿкааз аколнхарашҟа инаргеит. Рызынтәгьы анышәҩны иҩнарҵеит. Уаагьы зегьы ирызхашаз аҭыҧ иҟамызт. Убри аҟынтә, аџьмаҭра ҭадырцәын, иҩналеит. Ехваиаа хәымш уаҟа иҟан, нас, абамбатә нхамҩашҟа ииаргеит, уаҟа шоураха аус рур акәын.

Циала Шаламбериӡе лҳәамҭала, Қырҭтәыла иаанхаз руацәа афатә рзынарышьҭуан, лан ари афатә амлакреи, ашоура бааҧси, аӡыдареи амшала аҧсра иаҿыз егьырҭ ауаа ирзылшон. Ауаа реиҳара уаатәи аҳауа ашьцылара рцәыуадаҩын. Лара лҭаацәагьы, лаҳәшьеи лашьцәеигьы ирцәыуадаҩын. Убри аҟынтә, бжеиҳарала, лара лакәын аус зуаз. 2 километрак дцаны, аӡы хәаҧса лыжәҩахыр иқәҵаны иаалгон, абамба гәылылхуан.

Циала Шаламбериӡе аурыс школ дҭарҵеит, лаҳәшьа ахәыҷбаҳчашҟа днаргеит. Арфашаз анрымамыз, ахәыҷы ахәыҷбаҳчахь дыргомызт, лара лхәы аҩныҟа илзаарышьҭыр егьырҭгьы ирфап ҳәа. Аҭаацәара 2 шықәса ахгараҿы иҟан. Сталин даныҧсы ашьҭахь ауп рхы ианақәиҭха. Лаҵара 9 рзы ирзаарыцҳаит акгьы шәхарамызт, аҩныҟа шәхынҳәыр шәылшоит ҳәа.

„Сталин ишьҭахь ҧсҭазаарак ҟалап ҳәа сыҟамызт. Усҟан издыруаз маҷын, уи азакәзар ҟалап“, - иҳалҳәеит арепрессиақәа зхызгаз аҧҳәыс.

Шықәсқәак раҧхьа, Циала Шаламбериӡе, арепрессиақәа зхызгаз лаҳасаб ала,1200 лари акомпенсациа лоуит. Лара лаҳәшьа еиҵбы лыҧсы ҭоуп, егьырҭ зегьы иҧсхьеит.

Аҧсны далҵит аибашьра анеилга ашьҭахь. Иахьазы арепрессиақәа зхызгаз астатус инаваргыланы, ахҵәа истатусгьы лымоуп. 30 шықәса раҟара ҵуеит ауада ҿыц дазыҧшуижьҭеи, аха, макьана Ингири, ахәыҷбаҳчак дыҩноуп.