კომენტარი
ანიხა - აფხაზებმა და ქართველებმა დოკუმენტური ფილმი გადაიღეს
რამდენიმე წლის წინ, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართულ-აფხაზური ურთიერთობების სამეცნიერო კვლევითმა ცენტრმა, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნულმა აკადემიამ და ქართულ-აფხაზურ ურთიერთობათა ინსტიტუტმა, პროგრამა - "გავიცნოთ აფხაზეთი" შექმნეს. მიზანი აფხაზური ეთნოკულტურული სივრცის აღწერაა, მისი შენარჩუნება-განვითარება-პოპულარიზაციისთვის. ამ პროგრამის ფარგლებში არაერთი პროექტი განხორციელდა. ერთ-ერთი ბოლო პროექტის შედეგად კი ცოტა ხნის სამეცნიერო-დოკუმენტური ფილმიც გადაიღეს. ეს პირველი ქართულ-აფხაზური ნამუშევარია. როგორ მოხდა ფილმის გადაღება, დეტალებზე "ლაივპრესი" ქართულ-აფხაზურ ურთიერთობათა სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელ ზურაბ შენგელიას ესაუბრა.

ლაივპრესი: რა ჰქვია ფილმს? ვისი იდეა იყო მისი გადაღება და რაზე მოგვითხრობს?

ზურაბ შენგელია: ჩვენი თანამშრომლების ბოლო წლებში სოხუმში ყოფნისას, როცა აფხაზური მხარე გაეცნო პროგრამას, ერთობლივად წარმოიშვა პროექტის იდეაც, ხომ არ დაგვეწყო აფხაზური ტრადიციების, ადათ-წესების, ჩვეულებების დაფიქსირება და გაგვეცნო ის ფართო საზოგადოებისთვის, არა მარტო ჩვენს ქვეყანაში, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც. გვინდა აფხაზური ეთნოკულტურული სივრცის შესახებ გაიგოს საერთაშორისო საზოგადოებამ. ეს არის პირველი მცდელობა. ფილმს ჰქვია "ანიხა", რაც ქართულად სალოცავს ნიშნავს. დაგეგმილია მომავალშიც ასეთივე ხასიათის სამეცნიერო-პოპულარული დოკუმენტური ფილმების გადაღება.

ლაივპრესი: თუ შეთანხმდით წინასწარ პირობებზე, სანამ დაიწყებდით ქართველები და აფხაზები ფილმზე მუშაობას?

ზურაბ შენგელია: დიახ, იყო მოლაპარაკებები აფხაზურ მხარესთან. შევთანხმდით გარკვეულ პრინციპებზე. მაგალითად, მოდით ისეთ საკითხებს, რომლებზეც ჩვენ განსხვავებული ხედვა გვაქვს, ვეცადოთ გვერდი ავუაროთ. ან, თუ იქნება კოლიზია, მაინც შევძლოთ შეთანხმება - მოდი, ორივე ვარიანტი ვაჩვენოთ. ეს მარტო ფილმს არ ეხება, მთლიანად პროგრამის მუშაობასაც. ამ პრინციპით მოხდა ძველით ახალი წლის რიტუალის გადაღება ერთ-ერთ აფხაზურ ოჯახში. ასევე, მოთხრობილია შვიდ სალოცავზე.

ლაივპრესი: სად გადაიღეს და ვინ არიან ადამიანები, რომლებმაც დოკუმენტური ფილმი მოამზადა?

ზურაბ შენგელია: ეს ფილმი აფხაზებმა გადაიღეს აფხაზეთში, ჩვენი მონაწილეობით. მასალა ეფუძნება ისტორიულ-სამეცნიერო წყაროებს, რომელიც ფილმს ბოლოს თან ერთვის. სცენარის ავტორია აფხაზი მწერალი დაურ ნაჭყებია. რეჟისორი ვიაჩესლავ აბლოთია. ფილმს მსახიობი კიასოუ ხაგბა ახმოვანებს. მასალა აფხაზურ ენაზეა. მას ქართული ტიტრები თბილისში დავადეთ. ქართველების და აფხაზების ტრადიციები განსხვავებულია, და ამ მხრივაც საინტერესო დოკუმენტური მასალაა.

ლაივპრესი: თუ შეგხვდათ რაიმე სახის პრობლემა, დაბრკოლება მუშაობის პროცესში, და თუ კი, რა სახის?

ზურაბ შენგელია: იყო ადგილები, რომელთა გადასაღებადაც სპეციალური ნებართვა დაგვჭირდა სალოცავის ქურუმებისგან, რადგან იქ გადაღება არ შეიძლება. ძირითადად ეს სირთულე შეგვხვდა.

ლაივპრესი: როგორ მიიღეს ფილმი თბილისსა და სოხუმში? რა სახის გამოხმაურებები იყო?

ზურაბ შენგელია: ჩვენთან, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში შედგა ფილმის პრეზენტაცია. ვფიქრობ, რომ კარგად მიიღეს. იყო გარკვვეული შენიშვნები, როგორც ტექნიკური, ისე მხატვრული და პროფესიული სახის. მაგრამ მთავარი ის არის, რომ "ანიხამ" დადებითი შეფასება მიიღო როგორც სოხუმში, ასევე თბილისში. ჩვენს საზოგადოებაში ძალიან ცოტა აღმოჩნდა ისეთი ადამიანი, მათ შორის ეთნიკურად აფხაზი, ვინც იცოდა ამ რიტუალების და სალოცავების შესახებ. ეს იყო სიახლე ჩვენი საზოგადოებისთვის.

ლაივპრესი: კითხვის ნიშნები თუ გააჩინა ამ ფილმმა როგორც აფხაზებში, ისე ქართველებში?

ზურაბ შენგელია: რა თქმა უნდა. იყო ორი ელემენტი ფილმთან დაკავშირებით,  მათ შორის ტექნიკური და ისტორიული, გარკვეული უხერხულობები, მაგრამ არაფერი სერიოზული. ფილმში მითითებულია წყაროები, და თუ ვინმეს რაიმე პრეტენზია აქვს ასეთი ხედვის მიმართ, იმ წყაროს მიმართ უნდა ჰქონდეს.

ლაივპრესი: როდის იქნება ფილმი ხელმისაწვდომი ყველა დაინტერესებულისთვის?

ზურაბ შენგელია: ჯერ გვინდა უნივერსიტეტის გარეთ კიდევ ერთი პრეზენტაცია მოვაწყოთ ამ თვეში. შემდეგ იუტუბზეც დაიდება. ფილმის ქრონომეტრაჟი 26 წუთია.

ლაივპრესი: რაზე შეიძლება ამ ფილმმა დაგვაფიქროს?

ზურაბ შენგელია: შესასწავლია. უნდა დავსხდეთ და ვიმსჯელოთ მეცნიერებმა, საზოგადოებამ. უნდა ჩამოვალყალიბოთ ხედვა, რომელიც არ იქნება ზევიდან თავსმოხვეული. ისტორია ყველაზე იდეოლოგიზირებული მეცნიერებაა. რუსეთის იმპერია თავის გავლენას ავრცელებდა კავკასიაში. როგორც უნდოდათ, ისე ჭრიდნენ და კერავდნენ. სტალინი რომ იტყოდა - ეს ასეა, ასეც იქნებოდა. ისტორიაში ამიტომაც ბევრი გაურკვეველი ფაქტები იყო. შედეგად, როგორც ჩვენ ვიყავით ჩვენი ეთნოკულტურული სივრცის აღწერით უკმაყოფილო, ასევე იყვნენ აფხაზები, ოღონდ უფრო მეტად, რადგან მათ ორი უფროსი ძმა ჰყავდათ - ქართველები და რუსები, ჩვენ მარტო რუსები.

აფხაზებთან ურთიერთობა გვაქვს უკვე ოცი წელია. 50-მდე პროექტი გვაქვს გაკეთებული მათი მონაწილეობით. შარშან უნივერსიტეტში გავხსენით აფხაზური ბიბლითეკა, სადაც ბოლო 25-30 წლის მანძილზე გამოცემული წიგნები ინახება. ამ ბიბლიოთეკას აფხაზების გარეშე ვერ გავაკეთებდით. როგორც კი გამოვა ახალი წიგნი, გვიგზავნიან.

ასევე, აფხაზური ზეპირმეტყველების კურსები გვაქვს აუდიოგაკვეთილებით. აფხაზურ ენოვანი ინტერნეტრადიც გავაკეთეთ წელიწად-ნახევრის წინ, რითაც ჩვენს შორის კომუნიკაცია კიდევ უფრო გაძლიერდა.